De immigratie in Brazilië van Cornelis (Cees) van Wijngaarden (3)

Mijn opa kwam met zijn vrouw en drie kinderen in Rio de Janeiro aan op 19 oktober 1909. In het vorige bericht ben ik dieper ingegaan op de reis, de aankomst op het Bloemeneiland bij Rio, de registratie en de doorreis naar de gekozen kolonie.
De meeste Hollanders gingen naar de kolonies in Minas Gerais, Paraná, Rio Grande do Sul en Santa Catharina. Mijn opa koos voor de kolonie João Pinheiro (JP) in de staat Minas Gerais. Vanuit Rio ging de reis per trein verder naar JP. De treinreis duurde 20 uur en was voorspoedig verlopen.

Echter eenmaal in de kolonie aangekomen begon de ellende. Het werd uiteindelijk een rampzalige emigratie.

De mislukking kende vele oorzaken. De Braziliaanse regering kwam haar beloftes niet na. Maar ook de onbekendheid en onervarenheid om in tropische omstandigheden het land te ontginnen, gebrek aan goed gereedschap en geld en een andere cultuur. De leef- en werkomstandigheden waren beroerd en konden weinigen verdragen. Deze grote obstakels bracht vele Nederlandse gezinnen tot de bedelstaf of zelfs de dood.
In de Handelsberichten van 26 mei 1910 (pagina 173 – 175) werd hierover uitgebreid verslag gedaan aan de hand van de waarnemingen van de Nederlandse gezant in Rio, de heer mr. Advocaat. De klachten over de kolonies in Minas Gerais waar zeer ernstig.

In deze misère werd op 22 april 1910 in JP mijn vader geboren. (Mijn oma was ca. 10 weken  in verwachting toen ze op 29 september 1909 vertrokken uit Amsterdam).

In hun grote ellende schreven Nederlandse gezinnen, middels een brief, een noodkreet aan de Nederlandse gezant. De minister van Buitenlandse Zaken Jhr. mr. de Marees van Swinderen voerde vervolgens overleg met de Koninklijke Hollandsche Lloyd over de terugreis naar Nederland.
Ondertussen hadden Nederlandse gezinnen JP verlaten en verkasten naar andere kolonies in de hoop dat het daar misschien beter zou gaan. Ook in de andere kolonies bleek het niet veel beter. Al snel kwamen bij de Nederlandse gezant in Rio verzoeken binnen om terug te keren naar Nederland. In totaal zou de Nederlandse regering tussen 1910 en 1913 aan 580 Nederlanders retourpassages verlenen.

Tussen juni 1910 en mei 1912 repatrieerden ruim 500 Nederlanders op staatskosten terug naar het vaderland. De terugreis was met de stoomschepen Hollandia, Zeelandia of Frisia.

Ruth en Willem Kiewit hebben mij een vertaling (uit het Portugees) gestuurd van een deel van het boek van Jeannette Pieper Heil (Sao Paulo). Jeanette is de dochter van een in Dieren geboren (*1867) emigrant die in april 1909 met het stoomschip de Hollandia naar Brazilië emigreerde en net als mijn opa voor de kolonie João Pinheiro koos. Jeanette schrijft in haar boek dat de kolonie in 1911 bezocht werd door een man van de Nederlandse ambassade in Rio. De Nederlanders boden de man een petitie aan voor Hare Majesteit, Koningin Wilhelmina, om te helpen bij het repatriëren naar het vaderland. Drie gezinnen hadden niet getekend. Mijn opa tekende wel. Enkele maanden na de ondertekening werden alle gezinnen die getekend hadden uit JP op staatskosten gerepatrieerd naar Nederland.

Per bootreis werd steeds een klein aantal Nederlanders gerepatrieerd. Op basis van het boek van Jeannette Pieper en de geboortedatum (10 mei 1912) en -plaats (Sliedrecht) van Suzanna, een jongere zus van mijn vader  zal de terugreis waarschijnlijk  tussen medio 1911 en uiterlijk april 1912 geweest zijn. Ik hoop nog de passagierslijst van de terugreis te vinden. Zeer waarschijnlijk was mijn oma ook op de terugreis in verwachting. Hun vier kinderen Juliana, Johanna, Jacobus en mijn vader (Klaas) waren in de leeftijd van 1 tot 12 jaar.

De werkelijkheid was erger dan de grootste pessimist zich zou hebben kunnen voorstellen. Het avontuur eindigde in een groot drama. Berooid kwamen ze uit Brazilië terug.

Waarschijnlijk vestigde het gezin zich bij terugkomst in Holland in Sliedrecht omdat Suzanna daar werd geboren.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s