Bernardus van Loon – Java 7 maart 1942

Aan de hand van de Japanse interneringskaart van mijn vader en zijn broer Koos van Wijngaarden heb ik zo goed mogelijk hun routes naar de Jappenkampen beschreven. Hier probeer ik op een vergelijkbare manier de “reis” naar de kampen te reconstrueren waar hun zwager Bernardus (Ben of Bernard) van Loon krijgsgevangen heeft gezeten. In tegenstelling tot mijn vader en Koos die de kampen hebben overleefd is het voor Ben tragisch afgelopen. Ben was getrouwd met Maria (Ria) van Wijngaarden, een jongere zus van mijn vader en Koos. De drie mannen waren KNIL militair bij de infanterie en gelegerd in hetzelfde kampement in Magelang. Ben en Ria woonden aan de Van Heutszlaan 3 in Magelang (zie kaart).

Japanse interneringskaart B. van Loon
japanse interneringskaart Bernardus van Loon

Zijn volledige interneringskaart met uitleg is hier te zien. Van de overleden krijgsgevangenen is de kaart vertaald. De doorhaling (kruis) op de voorkant van de kaart betekent dat hij in gevangenschap is overleden.

Ben is net als mijn vader en Koos op 8 maart 1942 (17e jaar van Showa) krijgsgevangen genomen in Bandoeng (Java). Uit de kaart blijkt niet naar welk kamp hij eerst is getransporteerd. In Bandoeng waren 2 kampen: LOG Bandoeng en kamp 15e Bataljon. Vermoedelijk is hij de eerste tijd in kamp Bandoeng 15e Bataljon gebleven. Vervolgens is hij van Bandoeng naar Tjilatjap getransporteerd. Deze transfer naar No.2 Branch kamp in Tjilatjap is op de kaart gedateerd op 15 augustus 1942. Hier waren 3 kampen: het Artilleriekampement, Hotel Bellevue en het Infanteriekampement. Uit de interneringskaart blijkt niet in welk kamp hij heeft vastgezeten. Omdat veel KNIL militairen eerst werden geïnterneerd in het Infanteriekampement en vanaf augustus 1942 werden overgebracht naar het Artilleriekampement neem ik aan dat Ben daar ook terecht kwam.

Op 4 januari 1943 ging hij op treintransport van Tjilatjap naar Batavia. Het transport kwam op 5 januari 1943 aan in Batavia kamp 10e Bataljon. De overzichtslijst van de Java Partys geeft verder inzicht. In de geopende lijst staat in de eerste kolom JP 9 (Java Party 9). Dit 9e transport met het schip de Harugiku M2 vertrok op 15 januari 1943 uit Batavia en kwam op 18 januari 1943 aan in Singapore. Aan boord ruim 3000 krijgsgevangenen allen Nederlanders. Op de naamlijst van dit transport staat Bernardus van Loon.
De Harugiku M2 was hetzelfde schip waarmee Koos op 4 januari 1943 werd getransporteerd vanuit Batavia naar Singapore. In de lijst is het transport van Koos terug te vinden als JP 7, Harugiku M1.

In Singapore werden de krijgsgevangenen op 19 januari 1943, met vrachtauto’s overgebracht naar het Changi-kamp. Pas in het Changi-kamp werd duidelijk dat de gevangenen als dwangarbeider moesten gaan werken aan de bouw van de Birma-spoorweg. Na twee weken Changi-kamp ging hij 3 februari 1943 op treintransport naar Ban Pong in Thailand. In trein 46 zaten 625 krijgsgevangenen van de groep JP 9.
Hierin zat ook Donald Sorgdrager, de vader van Winnie Sorgdrager (minister van Justitie 1994-1998).  Sorgdrager is auteur van het dagboek Kamperen met Oom Nippon. In trein 46 zat ook Dick van Zoonen. Zijn kampervaring is te lezen in, De Brug over de rivier Kwai (1943)Andere bekende Nederlanders die als dwangarbeider aan de Birma-spoorweg werkten waren Wim Kan (caberetier), Theo Bot (de vader van oud minister Ben Bot) en Catrinus Mak (de vader van schrijver/historicus Geert Mak).

Na een treinreis van 5 dagen (2000 km) kwam de groep JP 9 op 8 februari 1943 aan in Ban-Pong. Vervolgens gingen de gevangenen na registratie direct door naar het kamp dat op 1,5 km van het treinstation lag. Van hieruit was dezelfde dag het vervolgtransport naar het werkkamp Tamarkan. Dit kamp lag ca. 55 km boven Non Pladuk.

Non Pladuk was het basiskamp van de hele Birma – spoorlijn. De ligging van alle werkkampen werd gerekend in kilometers ten opzichte van het 0-km punt; Non Pladuk. De spoorlijn liep van Non Pladuk (0 km) naar Thanbyuzayat (415 km).

Langs het traject waren 70 werkkampen met soms nog een onderverdeling in subkampen, zoals Takanun (218 km) met 3 subkampen. Op kaart D en kaart E is meer in detail de  kampsituatie rond Takanun te zien.

De 600 Nederlandse krijgsgevangenen waaronder Ben, werden in het kamp Tamarkan toegevoegd aan 900 Britse die eerder met de bouw van een houten spoorbrug over de rivier de Kwai begonnen waren. Deze brug was eind februari 1943 klaar. Vlak ernaast moest een tweede spoorbrug van staal op betonnen pijlers gebouwd worden. De Hollanders en Britten deden dit samen. Eind mei 1943 was de brug klaar. De krijgsgevangenen werden vervolgens naar andere kampen getransporteerd om aan andere trajecten van de spoorlijn te werken.
Over de bouw van de brug is in 1957 de wereldberoemde Engelse speelfilm “The Bridge on the River Kwai” gemaakt. In de film ontbreekt iedere aanwezigheid van Hollanders terwijl de brug is gebouwd door Engelsen én Hollanders samen. 

De interneringskaart geeft geen duidelijkheid hoe de route langs de kampen na het vertrek uit Tamarkan verliep. Ben is waarschijnlijk begin juni 1943 (nadat de brug klaar was) naar een kamp hogerop richting Takanun (218 km) getransporteerd. Sorgdrager beschrijft in zijn dagboek dat de krijgsgevangenen veelvuldig verplaatst werden naar kampen hogerop langs de spoorlijn.

Onder meer door mishandelingen, uitputting en slechte medische zorg werd hij op 4 juli 1943 ziek. Ruim 2 maanden later overleed hij op 16 september 1943 om vijf s’ middags in het hoofdkwartier van No. 2 Branch Camp op het 206 km punt (Takanun) langs de spoorlijn. Hij was toen 32 jaar oud. Volgens de interneringskaart was de doodsoorzaak acute enteritus. Dezelfde dag werd hij in Takanun begraven.

Transportroute

Transportroute Bernardus van Loon

Na de oorlog werden zijn stoffelijke resten overgebracht naar de militaire erebegraafplaats in Kanchanaburi.

Op landgoed Bronbeek in Arnhem staat het Monument Birma-Siam spoorweg. Op de gedenkplaat staat zijn naam, tussen alle Nederlandse krijgsgevangenen die zijn omgekomen tijdens de aanleg van de Dodenspoorlijn.

Bronnen:
– Japanse interneringskaarten, www.gahetna.nl
Stamp List: List of Stamps, Symbols in Japanese in POW Cards
– Kenniscentrum Bronbeek, www.defensie.nl
– Indië deel 11 a en b, L. de Jong
– Koninklijk Nederlands Instituut voor de Tropen (KIT), www.KIT.nl
– Geïllustreerde Atlas van de Japanse kampen in Nederlands-Indië 1942-1945 (deel 1 en 2), J. van Dulm et al.
– Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), www.NIOD.nl
www.japansekrijgsgevangenkampen.nl , Henk Beekhuis
www.hetgeheugenvannederland.nl
– Prisoner Of War research, www.powresearch.jp
List of All Japanese Prisoner Of War (POW) Camps, www.mansell.com
– Nationaal Archief Washington, www.archives.gov
– Kaarten Nederlandse kolonies, Bibliotheek universiteit Leiden
Vertaling straatnamen Ned. Indisch – Indonesisch
Japanse burgerkampen
Ooorlogsgraven
Billiongraves

– Privearchief

Een gedachte over “Bernardus van Loon – Java 7 maart 1942

  1. Pingback: Maria van Wijngaarden | familiegeschiedenis door aad van wijngaarden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s